Odsłonięte szyjki zębowe – przyczyny i leczenie
Odsłonięte szyjki zębowe najczęściej są związane z recesją dziąsła, czyli przesunięciem jego brzegu w kierunku korzenia zęba. W efekcie fragment korzenia, który wcześniej był chroniony przez tkanki przyzębia, staje się dostępny dla środowiska jamy ustnej. Może to prowadzić do nadwrażliwości, problemów estetycznych oraz większej podatności odsłoniętej powierzchni na ubytki korzeniowe i niepróchnicowe uszkodzenia.
Nie każda odsłonięta szyjka wymaga leczenia chirurgicznego. Najpierw trzeba ustalić przyczynę problemu i ocenić stan dziąsła, przyzębia oraz samego zęba.
Odkryte szyjki zębowe, czyli co dokładnie dzieje się z zębem?
Korona zęba jest pokryta szkliwem, natomiast jego korzeń znajduje się fizjologicznie poniżej poziomu dziąsła i nie jest zabezpieczony szkliwem. Gdy dziąsło cofa się, powierzchnia korzenia może zostać odsłonięta.
To ważna różnica, ponieważ korzeń jest mniej odporny mechanicznie niż szkliwo. Dodatkowo znajdująca się w jego obrębie zębina może reagować na zimno, ciepło, słodkie produkty, dotyk czy nawet przepływ zimnego powietrza. Sama ekspozycja zębiny nie musi jednak oznaczać nadwrażliwości. Objawy pojawiają się wtedy, gdy odsłonięta powierzchnia i kanaliki zębinowe umożliwiają odpowiednią reakcję na bodźce.
Dlaczego pojawiają się odsłonięte szyjki zębowe?
Najczęściej nie można wskazać jednego powodu. Recesja dziąsła ma charakter wieloczynnikowy. Znaczenie może mieć przewlekły stan zapalny przyzębia, cienki fenotyp dziąsła, niekorzystne położenie zęba, uraz mechaniczny lub nadmierny nacisk podczas szczotkowania. Recesja może być również związana z niektórymi ruchami ortodontycznymi.
Do czynników, które warto przeanalizować podczas diagnostyki, należą również bruksizm i przeciążenia zgryzowe. Nie oznacza to, że każdy przypadek recesji jest skutkiem zaciskania zębów. Rolę konkretnego czynnika trzeba ocenić u danego pacjenta.
Warto też rozprawić się z jednym częstym mitem. Kamień nazębny nie działa jak klin, który mechanicznie „spycha” dziąsło w dół. Złogi sprzyjają jednak utrzymywaniu płytki bakteryjnej i stanu zapalnego, a choroby przyzębia mogą prowadzić do utraty tkanek podtrzymujących ząb.
Jak wyglądają odsłonięte szyjki zębowe?
Recesja sprawia, że ząb może wydawać się dłuższy niż wcześniej. W okolicy jego podstawy pojawia się fragment o bardziej żółtawym lub kremowym kolorze, ponieważ odsłonięta powierzchnia korzenia różni się wyglądem od szkliwa.
Nie zawsze występuje ból. U części pacjentów problem ma przede wszystkim charakter estetyczny. U innych pojawia się krótki, ostry ból podczas picia zimnych napojów, jedzenia słodkich lub kwaśnych produktów, szczotkowania albo dotykania zęba. Taki obraz odpowiada często nadwrażliwości zębiny.
Odsłonięte szyjki zębowe a nadwrażliwość
Nadwrażliwość jest jednym z najczęstszych powodów, dla których pacjent zaczyna zwracać uwagę na cofające się dziąsła. Bodziec termiczny lub mechaniczny wywołuje wtedy krótki, przeszywający ból.
Pierwszym krokiem nie powinno być jednak automatyczne leczenie samego objawu. Najpierw trzeba ustalić, czy przyczyną rzeczywiście jest odsłonięta zębina. Podobne dolegliwości mogą towarzyszyć próchnicy, pęknięciom zębów, ubytkom niepróchnicowym czy innym problemom wymagającym odmiennego postępowania.
Przy potwierdzonej nadwrażliwości można rozpocząć od metod zachowawczych. Stosuje się między innymi pasty przeznaczone do zębów nadwrażliwych oraz preparaty zawierające substancje ograniczające przepływ płynu w kanalikach zębinowych. W przypadku nieskutecznego postępowania domowego lekarz może rozważyć profesjonalne zabezpieczenie odsłoniętej powierzchni.
Czy odsłonięte szyjki zębowe trzeba leczyć?
Nie zawsze. Jeśli recesja jest niewielka, stabilna i nie powoduje dolegliwości, lekarz może zalecić obserwację oraz usunięcie czynników, które mogły przyczyniać się do jej powstawania. Ważne jest również utrzymanie prawidłowej higieny.
Aktywnie leczona powinna być natomiast przyczyna problemu, jeżeli jest nią choroba przyzębia, nieprawidłowe nawyki higieniczne lub inne możliwe do skorygowania czynniki. W przypadku recesji może występować zwiększone ryzyko nadwrażliwości, próchnicy korzenia i niepróchnicowych ubytków w odsłoniętej powierzchni zęba.
Jak leczyć odsłonięte szyjki zębowe?
Metoda zależy od przyczyny, rozległości recesji, grubości tkanek i objawów pacjenta. Leczenie może obejmować kilka poziomów.
Przy nadwrażliwości można zastosować preparaty zmniejszające reakcję zębiny. Jeżeli w okolicy szyjki powstał ubytek niepróchnicowy, możliwe jest jego zabezpieczenie materiałem kompozytowym. Takie rozwiązanie pozwala również poprawić wygląd zęba i ograniczyć dalsze drażnienie odsłoniętej powierzchni.
W niektórych przypadkach stosuje się również bonding. Materiał kompozytowy może zostać wykorzystany do zabezpieczenia odsłoniętego korzenia lub odbudowy ubytku powstałego przy szyjce zęba. Aktualne zalecenia dotyczące połączonych recesji i niepróchnicowych ubytków szyjkowych podkreślają jednak, że plan leczenia powinien uwzględniać oba problemy jednocześnie.
Pokrycie recesji. Kiedy potrzebny jest przeszczep dziąsła?
Jeśli głównym problemem jest rozległa recesja, nasilona nadwrażliwość albo defekt estetyczny, można rozważyć chirurgiczne pokrycie recesji. Celem zabiegu jest przesunięcie lub odbudowanie tkanek miękkich w taki sposób, aby częściowo lub całkowicie zakryć odsłoniętą powierzchnię korzenia.
Jedną z dobrze poznanych metod jest wykorzystanie własnej tkanki łącznej pacjenta. W zależności od anatomii i rodzaju recesji stosuje się różne techniki chirurgiczne, a wybór zależy między innymi od grubości dziąsła, położenia zęba oraz charakteru ubytku. Dane periodontologiczne wskazują na dobre rezultaty różnych technik pokrywania korzeni, przy czym przeszczep tkanki łącznej jest jedną z najlepiej udokumentowanych metod.
Nie każda recesja wymaga jednak operacji. Zabieg chirurgiczny rozważa się wtedy, gdy wynikają z niego konkretne korzyści kliniczne lub estetyczne.
Jak szczotkować zęby przy recesji dziąseł?
Przy cofających się dziąsłach nie warto odpowiadać na problem mocniejszym szczotkowaniem. Zbyt agresywne ruchy i duży nacisk mogą dodatkowo urazować tkanki. W przypadku recesji związanej z traumatycznym szczotkowaniem kluczowe jest ograniczenie tego czynnika i poprawa techniki higieny.
W praktyce warto zwrócić uwagę nie tylko na samą szczoteczkę, ale również na sposób jej prowadzenia, nacisk i częstotliwość szczotkowania. Instruktaż higieny podczas wizyty może być bardziej wartościowy niż przypadkowa zmiana kolejnych produktów dostępnych w drogerii.
Odsłonięte szyjki zębowe a paradontoza
Recesja może występować razem z chorobami przyzębia, ale nie każda cofnięta dziąsła oznacza paradontozę. U wielu pacjentów przyczyną są czynniki anatomiczne lub mechaniczne, a nie utrata przyczepu związana z zapaleniem przyzębia. Ustalenie tej różnicy jest bardzo ważne, ponieważ sposób leczenia będzie inny.
Jeżeli pojawia się krwawienie dziąseł, obrzęk, nieprzyjemny zapach z ust, ruchomość zębów albo jednocześnie odsłania się coraz więcej korzeni, potrzebna jest pełniejsza diagnostyka periodontologiczna. W naszej klinice stan tkanek przyzębia oceniamy podczas badania, a w uzasadnionych przypadkach wykorzystujemy również diagnostykę rentgenowską. W leczeniu chorób przyzębia stosujemy między innymi skaling i root planing, czyli dokładne oczyszczanie powierzchni korzeni.
Jak wygląda leczenie recesji w naszej klinice?
W naszej klinice zaczynamy od ustalenia, dlaczego doszło do odsłonięcia korzenia. Nie chcemy jedynie zakryć objawu, jeśli nadal działa czynnik sprzyjający jego powstawaniu. Dlatego podczas konsultacji oceniamy stan dziąsła, zęba i przyzębia oraz dobieramy postępowanie do konkretnego przypadku.
Jeżeli wskazane jest chirurgiczne pokrycie recesji, wykorzystujemy własne tkanki pacjenta. Zabiegi wykonujemy w znieczuleniu komputerowym, a podczas leczenia korzystamy z technik i narzędzi mikrochirurgicznych. Za leczenie recesji odpowiada u nas specjalista periodontologii i implantologii. Aktualna cena pokrycia recesji z przeszczepem wynosi 3500–4300 zł, natomiast konsultacja periodontologiczna kosztuje 400 zł.
Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim nadwrażliwości lub ubytku przy szyjce zęba, nie zawsze potrzebny jest zabieg chirurgiczny. W zależności od sytuacji możemy rozważyć zabezpieczenie powierzchni kompozytem, postępowanie przeciw nadwrażliwości lub leczenie przyczyny związanej z chorobami przyzębia.
Czy odsłonięte szyjki zębowe można całkowicie zakryć?
W części przypadków można uzyskać bardzo dobre pokrycie odsłoniętego korzenia, ale nie każdy przypadek daje identyczny rezultat. Znaczenie ma między innymi stopień recesji, stan tkanek otaczających ząb, jego położenie oraz obecność niepróchnicowego ubytku szyjkowego.
Dlatego przed zabiegiem nie warto obiecywać sobie konkretnego efektu wyłącznie na podstawie zdjęcia. Dopiero badanie periodontologiczne pozwala ocenić, jakie możliwości daje dana anatomia i czy leczenie chirurgiczne rzeczywiście będzie korzystne.
Odsłonięte szyjki zębowe nie są wyłącznie problemem estetycznym. Mogą powodować nadwrażliwość i zwiększać podatność odsłoniętej powierzchni korzenia na dalsze uszkodzenia. Najważniejsze jest jednak ustalenie przyczyny. Dzięki temu zamiast jedynie reagować na odsłonięty fragment zęba, można zaplanować postępowanie, które odpowiada rzeczywistemu problemowi.