Bruksizm – co to? Objawy, przyczyny i leczenie
Czym jest bruksizm? To powtarzalna aktywność mięśni żucia, która może polegać na zaciskaniu lub zgrzytaniu zębami, a także napinaniu mięśni twarzy i utrzymywaniu kontaktu zębów. Może występować podczas snu albo w ciągu dnia. Problem często rozwija się bez pełnej świadomości pacjenta, dlatego pierwszym sygnałem bywają starte zęby, poranne napięcie żuchwy lub informacja od partnera, że w nocy słychać zgrzytanie.
Bruksizm – objawy. Po czym można go rozpoznać?
Bruksizm daje objawy przede wszystkim w obrębie zębów, mięśni żucia i stawów skroniowo-żuchwowych. Nie zawsze występują jednocześnie i nie każdy z nich oznacza, że przyczyną jest właśnie bruksizm.
Do sygnałów, które warto skonsultować ze stomatologiem, należą:
- ścieranie, pękanie lub kruszenie zębów i szkliwa,
- nadwrażliwość zębów,
- ból, zmęczenie albo napięcie mięśni żuchwy, szczególnie po przebudzeniu,
- ból w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego,
- trzaski lub inne dźwięki podczas ruchów żuchwy,
- nawracające bóle głowy, zwłaszcza związane z napięciem mięśni,
- uszkodzenia wypełnień lub prac protetycznych.
Przy bruksizmie nocnym pomocną wskazówką może być również informacja od osoby śpiącej obok. Pacjent sam często nie wie, że zgrzyta zębami podczas snu.
Bruksizm dzienny i nocny
Wyróżnia się bruksizm czuwania oraz bruksizm związany ze snem. W ciągu dnia częściej chodzi o utrzymywanie napięcia mięśni, zaciskanie szczęk lub nieświadome utrzymywanie kontaktu zębów. Może pojawiać się podczas stresu, koncentracji, pracy przy komputerze, prowadzenia samochodu czy wysiłku.
Bruksizm związany ze snem ma inny charakter. Powtarzalna aktywność mięśni żucia występuje w czasie snu, dlatego pacjent może jej nie zauważać. Współczesne definicje traktują oba zjawiska jako odrębne manifestacje bruksizmu, ponieważ różnią się między innymi okolicznościami występowania i sposobem oceny.
Skąd bierze się bruksizm?
Nie ma jednej przyczyny, którą można wskazać u każdego pacjenta. Bruksizm ma charakter wieloczynnikowy. Znaczenie mogą mieć między innymi przewlekły stres, napięcie emocjonalne, zaburzenia snu, używanie nikotyny, alkohol i duże ilości kofeiny. W niektórych przypadkach rolę odgrywają również określone leki.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba żyjąca w stresie będzie zgrzytać zębami. Podobnie nie każda osoba z problemami ze zgryzem rozwinie bruksizm. Dlatego leczenie powinno zaczynać się od oceny konkretnego przypadku, a nie od założenia z góry jednej przyczyny.
Bruksizm – objawy neurologiczne. Czy bóle głowy są jego objawem?
Ból głowy, ból twarzy czy napięcie w okolicy szyi mogą współwystępować z bruksizmem, ale nie oznaczają automatycznie choroby neurologicznej. Typowe objawy bruksizmu dotyczą przede wszystkim zębów, mięśni żucia i układu skroniowo-żuchwowego.
Objawy takie jak drętwienie, wyraźne zaburzenia czucia, osłabienie kończyn, zaburzenia mowy, utrata widzenia czy inne nowe objawy neurologiczne nie powinny być przypisywane bruksizmowi bez odpowiedniej diagnostyki lekarskiej.
Jak rozpoznać bruksizm?
Jak rozpoznać bruksizm, skoro część jego objawów jest niespecyficzna? Podstawą jest dokładny wywiad i badanie stomatologiczne. Lekarz ocenia między innymi stan jamy ustnej, ślady uszkodzenia zębów, napięcie i bolesność mięśni żucia oraz funkcję stawów skroniowo-żuchwowych. Znaczenie może mieć również informacja o zgrzytaniu w nocy, porannych dolegliwościach i nawykach występujących w ciągu dnia.
W bardziej złożonych przypadkach stosuje się dodatkowe metody oceny aktywności mięśni, takie jak elektromiografia. Przy podejrzeniu zaburzeń związanych ze snem może być potrzebne badanie snu. Nie każdy pacjent wymaga jednak zaawansowanej diagnostyki instrumentalnej.
Bruksizm – leczenie botoksem i szyna relaksacyjna
Leczenie bruksizmu powinno być dopasowane do rodzaju aktywności, jej nasilenia oraz konsekwencji, które już wystąpiły. Celem może być ochrona zębów, ograniczenie bólu i przeciążenia mięśni oraz poprawa funkcjonowania układu żucia.
Jednym z rozwiązań jest indywidualnie wykonana szyna relaksacyjna. Zadaniem nakładki jest przede wszystkim ochrona zębów przed mechanicznym ścieraniem i ograniczenie konsekwencji zaciskania lub zgrzytania. Szyna nie jest jednak prostym sposobem na usunięcie wszystkich przyczyn bruksizmu.
W wybranych przypadkach stosuje się również toksynę botulinową podawaną w mięśnie żwaczy. Badania wskazują, że leczenie bruksizmu botoksem może czasowo zmniejszać aktywność mięśniową i dolegliwości bólowe, jednak wyniki badań są zróżnicowane, a metoda nie powinna być traktowana jako uniwersalne rozwiązanie dla każdego pacjenta.
W Sobota Dent leczenie stomatologiczne jest poprzedzane oceną problemu. W ofercie znajdują się konsultacja, analiza okluzji, szyna relaksacyjna oraz iniekcje toksyny botulinowej w mięśnie żwaczy. Dobór postępowania zależy od sytuacji klinicznej pacjenta i stanu jego jamy ustnej.
Ćwiczenia na bruksizm i codzienne nawyki
Ćwiczenia na bruksizm mogą być elementem postępowania u osób, u których występuje nadmierne napięcie mięśni lub nieświadome zaciskanie zębów w ciągu dnia. Pomocne może być świadome rozluźnianie żuchwy, delikatne ćwiczenia ruchowe, masaż oraz praca nad napięciem mięśni szyi i twarzy. Najlepiej dobierać je do konkretnego problemu, zwłaszcza gdy występuje ból lub ograniczenie ruchomości.
Duże znaczenie mają również proste nawyki: regularny sen, ograniczenie nadmiaru kofeiny i alkoholu, rezygnacja z palenia oraz unikanie żucia gumy i twardych produktów w okresie nasilonych dolegliwości.
Czy istnieją leki na bruksizm?
Nie istnieje jeden lek, który rutynowo eliminuje bruksizm. Leki na bruksizm nie są standardowym sposobem usuwania samego zjawiska. Farmakoterapia może być rozważana przez lekarza w wybranych sytuacjach, na przykład przy określonych dolegliwościach bólowych lub napięciu mięśniowym. Nie warto samodzielnie sięgać po leki tylko dlatego, że występuje zaciskanie lub zgrzytanie zębami.
Najważniejsze jest ustalenie, czy bruksizm rzeczywiście odpowiada za występujące objawy i jakie konsekwencje zdążył już spowodować. Wczesna ocena stomatologiczna pozwala monitorować stan zębów i dobrać postępowanie adekwatne do potrzeb pacjenta.