Bruksizm, czyli pocieranie zębami żuchwy o zęby szczęki, jest zaburzeniem występującym u wielu pacjentów. To bliski kuzyn takich zaburzeń snu jak nocne lęki, koszmary senne czy somnambulizm (lunatyzm). Piękne towarzystwo, prawda? Gwoli ścisłości należy dodać, że wyróżniamy bruksizm występujący w czasie czuwania, czyli gdy nie śpimy dzienny (niekontrolowane, nawykowe zaciskanie szczęk) oraz bruksizm związany ze snem nocny, czyli wspomniane wcześniej zgrzytanie zębami.

Przyczyny bruksizmu

Nie da się wskazać jednej przyczyny. Dzisiejsza nauka traktuje bruksizm jako zjawisko wieloczynnikowe, a jego powstawanie może zależeć od:

• czynników ośrodkowych – takich jak pobudzenie układu nerwowego, stres, zaburzenia snu,
• czynników psychologicznych – lęk, napięcie, perfekcjonizm,
• niektórych leków i substancji – np. SSRI, kofeina, alkohol.

Dawniej sądzono, że przyczyną bruksizmu są „wady zgryzu” czy nieprawidłowe plomby. Dziś wiadomo, że bruksizm nie jest powodowany przez kontakty zębowe, choć może współwystępować z innymi problemami jamy ustnej.

Bruksizm – objawy

Skąd wiadomo, że cierpimy na bruksizm? Po pierwsze – z relacji naszych partnerów, którzy dzięki nam mają problemy ze snem. Jeśli noc w noc zgrzytamy zębami, z pewnością zostaniemy o tym poinformowani. A jeśli śpimy sami? Wtedy naszą uwagę powinny zwrócić dwie rzeczy: ból głowy pojawiający się po przebudzeniu oraz zmiany na naszych zębach. Te ostatnie nie pojawią się od razu, w końcu zęby przystosowane są do znoszenia sporych obciążeń. Ale z czasem i one poddadzą się pod wpływem takiego brutalnego traktowania.

Bruksizm – zmiany w obrębie jamy ustnej

Objawem bruksizmu jest zgrzytanie zębami. Ta prosta czynność ma jednak daleko idące konsekwencje. U pacjentów mogą pojawić się między innymi:

• złamania zębów powodujące utratę estetyki uzębienia
• starcie zębów
• pęknięcia szkliwa i związana z tym nadwrażliwość zębów
• ubytki klinowe
• recesje dziąseł
• obnażanie się korzeni zębów
• maceracja błony śluzowej policzków
• zaniki przyzębia

Bruksizm – bóle głowy

Ból głowy to objaw bardzo wielu schorzeń. Mało kto jednak łączy tę dolegliwość ze zgrzytaniem zębami. Dlatego też często ból głowy spowodowany bruksizmem jest leczony w nieprawidłowy sposób, ponieważ jest on wiązany na przykład ze stanem zapalnym zatok. A tymczasem wystarczyłoby badanie stanu uzębienia, by wydać prawidłową diagnozę. Bóle głowy spowodowane bruksizmem zlokalizowane są najczęściej w okolicy czołowej, skroniowej oraz podpotylicznej.

Bruksizm u dzieci

Wiemy już, że bruksizm, mówiąc wojskowym językiem – nie bierze jeńców. Atakuje zęby, głowę i parę innych okolic. Co więcej, dobiera się nie tylko do dorosłych. Bruksizm dotyczy także dzieci. Częściej nastolatków (15-18 lat) niż dzieci młodszych i częściej dziewcząt niż chłopców. Co ciekawe, wiek pacjentów skarżących się na tę dolegliwość systematycznie spada. Znane są nawet przypadki kilkulatków z bruksizmem. Czy to dlatego, że już od przedszkola narażone są na spory stres? Odpowiedź na to pytanie nie nastraja niestety zbyt optymistycznie…

Bruksizm – leczenie

Leczyć czy nie leczyć?

Nie każdy przypadek bruksizmu wymaga leczenia. Postępowanie zależy od tego, czy występują objawy kliniczne – np. ból, ograniczenia ruchowe, uszkodzenia zębów lub stawów.

Aktualne podejście terapeutyczne obejmuje:

• edukację i autokontrolę – np. w bruksizmie czuwania: naukę rozluźniania szczęk i świadomość nawyków,
• fizjoterapię – manualną, czasem z elementami relaksacji mięśni żucia,
• wsparcie psychologiczne – w tym techniki redukcji stresu, terapia poznawczo-behawioralna,
• szyny okluzyjne (ochronne) – stosowane głównie w celu ochrony zębów i stawów, ale nie „leczą” bruksizmu,
• farmakoterapia – tylko w wybranych przypadkach, np. krótkotrwale przy bolesnych napięciach mięśniowych.

Nie stosuje się już rutynowo leczenia ortodontycznego czy „szlifowania” zębów w celu wyeliminowania bruksizmu – to podejścia przestarzałe i niezalecane.

Czy bruksizm wpływa na inne części ciała?

Może – ale nie zawsze. W przypadkach znacznego napięcia mięśniowego i przewlekłego bruksizmu mogą pojawić się:

• bóle karku i barków,
• napięciowe bóle głowy,
• bóle w okolicy stawów skroniowo-żuchwowych.

To efekt rozregulowania układu mięśniowo-szkieletowego, które może wpływać na cały organizm. Ale warto zaznaczyć, że nie każdy ból szyi czy pleców oznacza bruksizm.

Podsumowanie

Bruksizm to nie do końca choroba.  Zgrzytanie zębami to raczej objaw zwiększonego napięcia i pobudzenia układu nerwowego. Podobnie jak podwyższona gorączka jest objawem całkiem innej choroby.  Jednak skutki i powikłania tej dolegliwości są zaskakująco rozległe. Wystarczy wspomnieć o objawach, które skutecznie potrafią zepsuć radość życia: bólu głowy oraz karku. Gdzie zatem szukać pomocy? Najrozsądniej zacząć od konsultacji u stomatologa doświadczonego w leczeniu bólu twarzoczaszki i schorzeń skroniowo-żuchwowych (TMD) Doświadczony dentysta pokieruje procesem leczenia tej przypadłości. Specjalistyczne leczenie to bowiem jedyny sposób na złagodzenie tej przykrej dolegliwości.

Częste bóle głowy, zaciskanie i zgrzytanie zębami, uczucie zwiększonego napięcia mięśni twarzy, a także problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym to tylko niektóre z objawów choroby okluzyjnej, które bardzo często są lekceważone.

Zaczynając od początku, czym jest sama okluzja? Pojęcie to odnosi się zarówno do prawidłowej relacji górnego i dolnego łuku zębowego, jak również ułożenia stawu skroniowo-żuchwowego i odpowiedniego napięcia mięśni twarzy.

Przez:

• wady zgryzu,
• ubytki próchnicowe,
• niepoprawnie wyrzynające się ósemki,
• braki zębowe,
• niewłaściwie dopasowane protezy,
• stres czy
• schorzenia związane z układem szkieletowym, itd.,

może dojść do zmian w prawidłowej okluzji, a to w konsekwencji doprowadzić do choroby okluzyjnej. Także nasze działania, takie jak używanie smoczka po 3 roku życia, częste i długotrwałe żucie gumy, urazy szczęki i zębów, oddychanie przez usta oraz nawyki np.: ssanie kciuka, przyczyniają się do upośledzenia okluzji i dalszego rozwoju problemu.

Choroba okluzyjna (okluzja) to zaburzenie funkcji jakiejkolwiek części układu narządu żucia (zębów, mięśni, stawu skroniowo-żuchwowego), która powoduje w nim nierównowagę i doprowadza do jego destrukcji.

Po czym możemy poznać, że występuje u nas problem w postaci choroby okluzyjnej?

Na początku może ona objawiać się lekką  nadwrażliwością, zaciskaniem lub zgrzytaniem zębów. Pojawiają się „przeskakiwania” w stawie skroniowo-żuchwowym oraz dyskomfort podczas żucia, mówienia, ziewania. Bardzo często występują napięciowe bóle głowy, uczucie ciągłego napięcia mięśni twarzy. Można odczuwać także bóle karku i kręgosłupa w odcinku szyjnym, a nawet bóle barków i rąk. Również pozornie niezwiązane szumienie czy dzwonienie w uszach też może mieć swoje podstawy w chorobie okluzyjnej.

Nie leczona prowadzi do ścierania się zębów, pękania szkliwa, a także przemieszczania i rozchwiania zębów. Powoduje dysfunkcje w pracy mięśni i stawów skroniowo-żuchwowych. 

Diagnostyka rozpoczyna się od analizy wstępnej, która pozwala stwierdzić czy mamy do czynienia z problemem okluzyjnym. Następnie wykonuje się zdjęcia twarzy i zębów, które analizuje specjalny program komputerowy wskazujący na nieprawidłowości w zgryzie, pracy mięśni czy stawu. Badaniami dopełniającymi diagnostykę są: RTG i tomografia komputerowa, badania periodontologiczne oraz stawów skroniowo-żuchwowych za pomocą USG z Dopplerem.

Leczenie choroby okluzyjnej w dużej mierze zależy od przyczyny schorzenia. W oparciu o tą wiedzę lekarz może zadecydować jakie leczenie wdrożyć oraz czy konieczna jest współpraca z ortodontą, chirurgiem, protetykiem czy endodontą.

Analiza okluzji powinna być standardem u każdego pacjenta. W naszej klinice każda przyjęta osoba, przed rozpoczęciem leczenia, jest poddawana analizie okluzji. Dodatkowo jesteśmy jednym z nielicznych gabinetów stomatologicznych w Polsce, w którym terapia ortodontyczna jest zawsze wykonywana w okluzji. Dzięki wykwalifikowanym lekarzom i nowoczesnym sprzętom gwarantujemy przede wszystkim wyśmienite efekty leczenia i satysfakcję pacjenta.

Więcej informacji o chorobie okluzyjnej: okluzja